Tolken is een uitdagend vak, waar veel kennis en verschillende vaardigheden voor nodig zijn. Afnemers van tolkdiensten beseffen dat meestal niet en denken dat het voldoende is om twee talen te beheersen. Maar net als de hamer van de timmerman of de boor van de tandarts is de talenkennis niet meer dan het instrument van de tolk; zonder taalbeheersing is tolken überhaupt niet mogelijk. Dat wil echter niet zeggen dat iemand die twee talen op hoog niveau (native of near native niveau) beheerst, ook kan tolken. Daarvoor is een aantal andere eisen onontbeerlijk.

Om goed te kunnen functioneren, moet de tolk over vier basisvaardigheden beschikken:

  • uitstekende taalbeheersing van het Nederlands en de andere taal, voor het gemak aangeduid met “vreemde taal”
  • algemene tolktechnieken (verschillende tolkvormen, notatietechniek, geheugentraining e.d.)
  • inhoudelijke vakkennis (kennis van het onderwerp waar het tolkgesprek over gaat)
  • tolkhouding(wat zijn de deontologische regels - d.w.z. de belangrijkste principes van het beroep -, hoe moet een tolk zich opstellen, wat zijn de valkuilen, hoe bewaakt de tolk zijn neutrale positie, enz.)

Tolkproces

Tijdens de Tolken Select training Tolkhouding in strafzaken (19PE) komen deze vier basisvaardigheden uitgebreid aan de orde, met uitzondering van de beheersing van de vreemde taal. De cursus is namelijk taaloverstijgend, dat wil zeggen dat er uit het Nederlands naar het Nederlands wordt “getolkt”. Op die manier kan de vertolking door iedereen goed worden gevolgd en wordt het tolkproces ook meer inzichtelijk gemaakt.

Voor tolken die min of meer bij toeval in het vak zijn gerold en geen specifieke tolkopleiding hebben gevolgd, blijkt het lastig om zich binnen het relatief korte bestek van een dergelijke cursus (drie dagen) de algemene tolktechnieken helemaal eigen te maken. Niet verwonderlijk als je bedenkt dat er in een reguliere tolkopleiding 1 tot 2 jaar met deze technieken wordt geoefend. De ervaring leert dat er binnen de algemene tolktechnieken met name behoefte is aan verdieping van de onderwerpen geheugentraining, tekstanalyse en notatietechniek.

Deze drie onderwerpen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, want een adequate notatie van het gesprokene vereist een goed getraind geheugen en een sterk analytisch vermogen. En een professionele tolk kan nu eenmaal niet zonder notatietechniek. Anders wordt er “zin voor zin” vertaald, waardoor de spreker voortdurend wordt onderbroken en er van een echt gesprek geen sprake kan zijn. Bovendien bestaat er een groot risico dat de spreker door deze interrupties totaal de draad van zijn betoog kwijtraakt. Het is van belang dat de spreker de gelegenheid krijgt om zijn gedachten zodanig in woorden en zinnen te formuleren dat deze een afgerond geheel vormen. De tolk mag daarbij geen storende factor zijn door gebrek aan techniek.

Om in deze behoefte te voorzien, heeft Tolken Select de training Notatietechniek en tekstanalyse voor tolken (20PE) ontwikkeld, die voortborduurt op de technieken die in de cursus Tolkhouding in strafzaken in de basis zijn aangeleerd.

Zoals gezegd, wordt de notatie ondersteund door een goed geheugen en analytisch vermogen. Het is onmogelijk alles op te schrijven en een klakkeloze weergave van het gesprokene, zonder dat de betekenis daarvan eerst wordt geanalyseerd, zal bijna altijd leiden tot een incoherente en dus onbegrijpelijke vertolking.

Luisteren naar betekenis

Tijdens de Tolken Select cursus Notatietechniek en tekstanalyse voor tolken zullen we laten zien dat het luisteren naar betekenis aan te leren valt. De cursisten wordt geleerd onderscheid te maken tussen wat er aan betekenis in de boodschap zit en wat er aan woorden in zit, wat essentieel is en wat van secundair belang is. Er zullen snelle analyses van verkregen informatie gemaakt worden, net zolang tot het analyseren een automatisme wordt. Meer horen dan alleen woorden stelt de tolk in staat niet alleen de boodschap te begrijpen, maar er ook de al aanwezige kennis mee te associëren. Proberen de woorden te onthouden, betekent dat je je verliest in de taal waarvan je je juist moet losmaken.

Door het aanreiken van deze “gereedschappen” zal de tolk in de praktijk merken dat hij effectiever en meer ontspannen presteert, want uiteindelijk is tolken een vak apart!


Michèle Schedler

Beëdigd tolk-vertaler Frans sinds 1986.
Docente gerechtstolken en juridisch vertalen Frans bij de SIGV (Stichting Instituut voor Gerechtstolken en -Vertalers).
Docente aan de Hogeschool ITV (Instituut voor Tolken en Vertalers) voor de reguliere tolkopleiding en de module “tolken voor gevorderden”.

Trainster van de cursussen: