In de wetgeving voor ondernemers worden vaak uitzonderingen genoemd indien iemand een vrij beroep beoefent. Daarbij denk je snel aan kunstenaars. Maar ook dierenartsen, psychologen, tolken en vertalers vallen onder de noemer 'vrije beroepen'.

Wat zijn vrije beroepen?

Een vrije beroepsbeoefenaar is iemand die wordt ingehuurd om zijn individuele persoonlijke, artistieke en/of academische kwaliteiten. Dit houdt in dat hij voor zijn werkzaamheden niet een ander in zijn plaats mag sturen. Een bedrijfsbeoefenaar mag dat wel. Vrije beroepen zijn beroepen die zelfstandig worden beoefend, dat wil zeggen voor eigen rekening en risico. Het begrip vrij beroep is moeilijk precies te definiëren. In de praktijk komt het er op neer dat het om beroepen gaat die iedereen met de vereiste kennis en vooropleiding zelfstandig kan beoefenen. In veel gevallen gaat het om een vorm van (intellectuele) dienstverlening, zoals advocaten, notarissen, tolken en vertalers die aanbieden.

Vooroordelen

Het vooroordeel dat de beoefenaar van een vrij beroep altijd een zelfstandige zonder personeel (zzp-er) is, of dat vrije beroepen minder gereguleerd zijn door de overheid, is niet zonder meer waar. Vrije beroepen zijn vaak sterk gereguleerd door zowel de overheid als beroepsorganisaties en ook zelfstandigen kunnen personeel in dienst hebben. Ook is het niet zo dat mensen met vrije beroepen nergens staan ingeschreven. Per 1 juli 2008 zijn alle vrije beroepen, waaronder tolken en vertalers, verplicht zich in te schrijven bij de Kamer van Koophandel (KvK). Het Handelsregister is de basisregistratie waarin alle bedrijven en rechtspersonen ingeschreven staan zodat men rechtszekerheid heeft bij het zakendoen.

Het beroep tolk of vertaler

De beroepen tolk en vertaler zijn in Nederland niet wettelijk beschermd of erkend. Iedereen – ongeacht opleiding of achtergrond – kan aan de slag gaan als tolk of vertaler. En er zijn mensen in dit vak werkzaam die uit een ander vak of specialisatie komen. Vooral in minder gangbare talen zijn het regelmatig ‘native-speakers’ die zich via de asielprocedure of gezinshereniging in Nederland hebben gevestigd en nu tolkendiensten voor land- en streekgenoten verrichten.(1) Dit is geen probleem zo lang er voor de opdrachten geen specifieke kwaliteitseisen gelden.

Regulering door de overheid

Sinds 1 januari 2009 is de Wet beëdigde tolken en vertalers (Wbtv) van kracht. Een van de gevolgen is de introductie van het Register beëdigde tolken en vertalers (Rbtv) en de Uitwijklijst. Het Rbtv is een register waarin tolken en vertalers staan ingeschreven die bevoegd zijn om in Nederland als beëdigde tolk en/of beëdigde vertaler werkzaam te zijn. In het register worden tolken en vertalers opgenomen die aan de wettelijke kwaliteitscriteria voldoen. Opdrachtgevers uit het justitiedomein (IND, gerechten, Marechaussee, politie, etc.) zijn verplicht om, voor zover beschikbaar, tolken en vertalers uit het Rbtv in te zetten.

Een beroepsvereniging

Voor de meeste vrije beroepen bestaan er beroepsverenigingen die een bepaalde kwaliteitscontrole hebben. Als de beroepsbeoefenaars zich niet aan de regels houden kunnen zij uit hun beroepsvereniging gezet worden.

Ondanks het feit dat er grote en kleine verenigingen en belangenorganisaties zijn die zich inzetten voor ‘de bevordering van een juist begrip van de taak van vertaler en tolken’, zoals het Nederlands Genootschap van Tolken en Vertalers (NGTV) en de Vereniging Zelfstandige Vertalers (VZV) die ‘opkomen voor de belangen van haar leden’, is er nog weinig solidariteit tussen tolken en vertalers. Het gemis van een representatieve beroepsvereniging speelt tolken en vertalers parten. Vakgenoten worden dikwijls niet gezien als bondgenoten waarmee men zich samen sterk kan maken in een beroepsvereniging die ook voor hen kan onderhandelen voor betere tarieven en arbeidsomstandigheden. Uiteindelijk zal een betere organisatie van tolken en vertalers resulteren in meer status voor de beroepsgroep.

Een overzicht van tolk- en vertaalorganisaties

Een beroepsvereniging komt op voor uw belangen met als speerpunt van het beleid ‘het verbeteren van de positie van tolken en vertalers’, en daarmee de professionalisering van tolken en vertalers. Dat proces gaat hand in hand; immers de beroepsvereniging kan alleen door kwalitatieve tolk- en vertaaldiensten garant staan indien de tolken en vertalers die daarbij zijn aangesloten aan de eisen en kwaliteiten voldoen om voor opdrachtgevers op een professionele wijze te tolken en te vertalen.

Voortdurende professionalisering door opleiding, bijscholing, supervisie en intervisie zijn minimale vereisten die een beroepsvereniging zou moeten stellen aan haar leden om die kwaliteit te kunnen waarborgen. Daarnaast staan de gedragscode en het klachtenreglement garant voor de uitoefening van het beroep van tolk en/of vertaler.

Waar wachten we nog op?

Een representatieve, eenduidige en sterke beroepsvereniging die alle tolken en vertalers vertegenwoordigt, dus voor tolken en vertalers, door tolken en vertalers.

U bent aan zet!

Bronnen: